Categorieën van telewerk en telewerkers
Soorten telewerk
Telewerk en telewerkers zijn er in allerlei soorten en maten. Daarin verschillen telewerkers zeker niet van conventionele werknemers. De vraag is hoe we de verschillende soorten van telewerk(ers) kunnen ordenen.
De voordelen en mogelijke nadelen van telewerk zijn afhankelijk van het typen telewerk dat men verricht. Er zijn in principe
drie soorten telewerk:
- Telethuiswerk: de meest vergaande vorm van telewerken met de grootste maatschappelijke effecten. Dit vindt
voornamelijk plaats in kennisintensieve en informatieverwerkende functies.
- Telewerkcentra (incl. telecottages en televillages): een voortzetting van het oude kantoorprincipe. Zij verkorten
slechts de reistijd van de telewerker.
- Telewerken op lokatie: mobiele beroepen, zoals verzekeraars, die bij de klant thuis komen en middels een laptopje een
verbinding met de bedrijfscomputer leggen.
Een klassificatieschema is van essentieel belang voor elke discussie over telewerk die
probeert zicht te krijgen op marktkansen, economische gevolgen van telewerk,
werkgelegenheidspatronen in relatie met telewerk, of uitkomsten zoals de gevolgen voor
transportgebruik. Het is ook belangrijk voor ondernemers die de voordelen van telewerk
en flexibel werken willen optimaliseren. Het mediabeeld van telewerk veronderstelt
iemand die de hele tijd thuis werkt. Voor de meest praktische doeleinden is dit echter
de minst significante categorie van telewerkers. Een telewerker kan een telethuiswerker zijn, maar lang niet alle telewerkers zijn telethuiswerkers. (--> Begrippen & definities).
Soorten telewerkers
Telewerkers kunnen op zeer uiteenlopende manieren worden ingedeeld in categorieën of soorten. Dat hangt af van het perspectief dat men hanteert en van het specifieke doel van zo'n classificatie. In het algemeen kan men telewekers groeperen vanuit vier globale perspectieven:
- Het telewerker perspectief - hoe categoriseer je mensen die zichzelf als
'telewerkers' beschouwen.
- Het ondernemers perspectief - hoe categoriseer je telewerkers teneinde
beleid voor ondersteuning, management, rekrutering enz. te bepalen
- Het economisch perspectief - hoe categoriseer je telewerk zo dat
economische en sociale gevolgen worden begrepen en gepland kunnen worden en dat hun functie in het proces van waarde- en winstcreatie kan worden gedemarkeerd.
- Het leverancier perspectief - hoe segmenteer je de markt zo dat je
effectief produktontwikkeling, marketing en verkoop, channel management, sales
promotion enz. kunt ondersteunen.
Elk van deze perspectieven resulteert in verschillende - elkaar overlappende en doorsnijdende - categoriseringsschema's. Toch zijn er drie basis categorieën die voor elk van deze situaties nuttig zijn:
-
Marginale telewerkers
- Degenen die regelmatig genoeg telewerken om zichzelf te identificeren met de term 'telewerker', maar waarbij de frequentie en/of regelmaat onvoldoende is om telewerk een routine aspect van het werkpatroon te laten worden. Psychologisch is de persoon
nog steeds een conventionele 'pendelaar'; de belangrijkste werkplaats is nog steeds het kantoor van de ondernemer. De marginale telewerker heeft thuis geen permanente kantoorfaciliteiten.
Operationeel: degenen die onregelmatig een dag per week thuis werken.
- Substantiële telewerkers
- Degenen voor wie telewerk voldoende regelmatig en frequent is om tot een routine aspect van het werkpatroon te worden. Het
'hoofdkantoor' wordt nog steeds beschouwd als de belangrijkste werkplek, maar de substantiële telewerker heeft ook een
routine van thuiswerken ontwikkeld en heeft daar in de meeste gevallen ook bepaalde soorten kantoorfaciliteiten.
Operationeel: degenen die regelmatig een dag per week thuis werken.
- Primaire telewerkers
- Degenen voor wie telewerk hun belangrijkste werkwijze is geworden. Er kunnen frequent en regulier 'kantoordagen' zijn, maar
het huis wordt nu beschouwd als de belangrijkste werkbasis. Alle faciliteiten en apparaten die nodig zijn op een dagelijkse
basis zijn beschikbaar in het 'thuiskantoor'.
Operationeel: degenen die regelmatig drie of meer dagen per week thuis werken.
In marktstudies kunnen deze categorieën worden verfijnd in meer nauwkeurige segmenten. In de meeste studies over telewerk kan echter worden volstaan met deze eenvoudige 'how much time' benadering.
Telewerkstrategie en beleidsontwikkeling
Voor beleidsontwikkeling kan gebruik worden gemaakt van hetzelfde analytische model.
- Marginale telewerkers
- Het ontwikkelen en toepassen van een algemeen bedrijfsbeleid waarin wordt vastgelegd onder welke omstandigheden er op bepaalde dagen thuis gewerkt mag worden en wat de verantwoordelijkheden van managers en staf zijn wanneer dit gebeurt. Marginale telewerkers die maar af en toe een dagje thuis werken hebben meestal maar weinig of geen bijzondere technologie nodig om hun taken te verrichten.
- Substantiële telewerkers
- Het vaststellen van criteria om te bepalen wanneer iemand een 'substantiëe telewerker is geworden. Dit is van belang omdat dit gevolgen heeft voor het arbeidscontract, de inrichting van de werkplaats, de toepassing van wettelijke gezondheids- en veiligheidsregels enz. Substantiële telewerkers die regelmatig een dag thuis werken hebben meestal wel behoefte aan enige technologie om dit mogelijk te maken.
- Primaire telewerkers
- Wanneer de onderneming meer dan een klein aantal 'primaire' telewerkers in dienst heeft, is het waarschijnlijk dat de organisatie- en communicatiestructuur en de planning op heel andere leest geschoeid moeten worden. Een onderneming met relatief veel telewerkers zal zich moeten omvormen tot een virtuele organisatie, waarin veel meer aandacht besteed moet worden aan de kwaliteit en effectiviteit van de interne communicatie. Primaire telewerkers die als regel thuis of op telecentra werken hebben behoefte aan diverse technologieën om hun effectiviteit als telewerker te optimaliseren.
Bij nauwkeurige toepassing van een dergelijke benadering kunnen gedifferentieerde beleidsmodellen worden ontwikkeld die kunnen bijdragen aan de bedrijfsmatige effectiviteit, economische produktiviteit en sociale acceptatie van telewerk.
@1997-2012
dr. Albert Benschop
Universiteit van Amsterdam
|
|
Laatst gewijzigd:
18 January, 2006
|