Index Home Subject Areas Samenleven Suggesties? Zoek

6
Globalisering van de lokale strijd





De strijd van het EZLN wordt, zoals in voorgaande hoofdstukken al werd beschreven, op internationaal niveau voornamelijk verspreid door het Internet. De vele activisten en andere solidaire organisaties maken gebruik van dit nieuwe communicatiemedium om veelsoortige informatie over de lokale gebeurtenissen in Chiapas, te verspreiden. Deze organisaties dragen vervolgens zorg voor de lokale verspreiding elders of participeren in de verschillende discussiegroepen.

De lokale strijd van de Zapatistas globaliseert. De idealen verspreiden zich en hebben effect op het gedrag van mensen elders in de wereld. Dit effect komt onder andere tot uitdrukking in de bezoeken die internationale beroemdheden aan Chiapas brengen. Ook de internationale gezelschappen die zich verzamelen in de Aguascalientes en daar het "kwaad" van het neo-liberalisme in de wereld bediscussiëren, is het directe effect van de wereldwijde verspreiding van de strijd van het EZLN. Hieronder wordt dieper ingegaan op de komst van de footloose naar Chiapas.


6.1 Bezoeken van beroemdheden: 'golpes políticos'1

Om de strijd van de Zapatistas kracht bij te zetten en om zekere legitimiteit te verkrijgen, bezoeken regelmatig beroemdheden Chiapas om de werkelijke lokale situatie te ervaren, de kampementen in de Selva Lacandona te bezoeken en te praten met subcomandante Marcos.

Een heel goed voorbeeld is het bezoek van Oliver Stone in maart 1996. De cineast die voor zijn film 'Nixon' vier maal genomineerd was voor een Oscar, verkoos een bezoek aan de Zapatistas boven de jaarlijkse Oscar-uitreikingen in Hollywood. Gedurende enkele dagen hield hij zich op bij leiders van het EZLN en ontmoette ook subcomandante Marcos in de Selva Lacandona. De heer Stone liet duidelijk blijken de Zapatistas een warm hart toe te dragen. Reagerend op de nederige zelfdefinitie door comandante David verklaarde Stone: 'Ustedes no son los más pequeños, ustedes son unos gigantes y su lucha es un ejemplo para el mundo.'2 In Mexico werd het bezoek breed uitgemeten in de media. In het buitenland kreeg het bezoek ook de nodige aandacht. MTV besteedde veel aandacht aan de afwezigheid van Stone en subcomandante Marcos verscheen zelf tijdens de Oscar-uitreikingen diverse malen te paard op een groot scherm.

Marcos (rechts) ontmoet Oliver Stone (links) in de Selva Lacandona
Bron: TIME, 8 april 1996

Twee weken na het bezoek van Stone, werd Chiapas bezocht door de Franse socioloog Régis Debray, iemand die zeer betrokken was bij de guerrilla's in de jaren '60 en '70. Hij werkte nauw samen met de Argentijn Che Guevara en het regime van Fidel Castro op Cuba. Régis Debray benadrukte tijdens zijn bezoek het belang van de strijd van de Zapatistas voor Mexico en de wereld. Het Zapatisme is een 'revolutie binnen de revolutie'.1 Hij bedoelt hiermee dat de manier waarop de Zapatistas hun strijd voeren (politiek), een verbetering is ten opzichte van de manier waarop dat door andere guerrilla-groepen in het verleden werd gedaan (geweld). Dat de Zapatistas deze weg gekozen hebben, bevestigt het realisme van de strijd.2 Volgens Debray is de tactiek van de Zapatistas daarmee vredelievender en realistischer dan die in de jaren 60.3 Ook het bezoek van Debray kreeg veel aandacht in de diverse media.

Een derde voorbeeld van een bezoek dat nationale en internationale aandacht kreeg, was dat van Daniëlle Mitterand, de weduwe van de ex-president van Frankrijk. Zij bezocht eind april 1996 onder andere de vredesdialoog in San Andrés Larrainzar en La Realidad. Ook haar bezoek kreeg ruime aandacht in de nationale en internationale media. Na haar bezoek liet zij weten haar ervaringen in boekvorm te zullen publiceren, iets wat Oliver Stone en Régis Debray ook aankondigden te zullen doen.

De bezoeken waren heel duidelijk van invloed op de intensiteit van de communicatie in de discussiegroep Chiapas-l. Op de dagen van het bezoek is duidelijk een stijging van het aantal verstuurde emails te zien. Op zich is dit niet verwonderlijk daar deze discussiegroepen juist over Chiapas gaan. Belangrijk is echter te beseffen dat het mondiale Internet beïnvloed wordt door lokale gebeurtenissen. De gestegen intensiteit geeft aan dat het Internet zorgt voor de internationale verspreiding van informatie over Chiapas. Een regionale gebeurtenis in Chiapas beïnvloedt de activiteit van duizenden computers in de hele wereld.

De bezoeken die diverse beroemdheden brengen aan het strijdende EZLN, geeft aan dat de strijd van de Zapatistas in grote delen van de wereld bekend is en het gedrag van een groot aantal individuen elders, stimuleert. Dit is een duidelijk voorbeeld van globalisering zoals Giddens dat definieert. Door de aandacht die de media hebben voor dergelijke bezoeken, stimuleren zij op hun beurt het gedrag en de denkbeelden van mensen. Dit is wat Hannerz bedoelde met de sociale distributie van ideeën en uitingsvormen van ideeën over de wereld en de invloed die deze distributie heeft op het gedrag en denken van mensen.

Het bezoeken van de conflictzone door diverse beroemdheden resulteert doorgaans in sterke nationale en internationale aandacht en heeft onder andere geleid tot de vorming van brede internationale solidariteit ('respalda internacional'4). Mede dankzij de bezoeken van beroemdheden konden de idealen van de strijd van de Zapatistas worden verspreid. David Fernandez, de directeur van het mensenrechtencentrum Pro Juárez sprak van een 'klankkast'-functie.5 Via de beroemdheden wordt de stem van Zapatistas versterkt zodat veel meer mensen deze zullen horen. Comandante David omschreef de klankkast-functie als volgt:

'[...] por la presencia directa de personas que vienen de otros paises se ha podido difundir un poco más nuestras palabras como Zapatistas, nuestra lucha.'6

Naast het ontstaan van internationale solidariteit beïnvloeden de bezoeken van beroemdheden de beeldvorming omtrent het EZLN. De openlijke steunbetuigingen van onder andere Oliver Stone ('un ejemplo para el mundo'7), Régis Debray ('la mejor autocrítica del foquismo'8), en Daniëlle Mitterand ('una lucha pacífica que me conmueve profundamente'9) zet het EZLN in een positief daglicht. De legitimiteit van de strijd wordt door dergelijke uitspraken sterk benadrukt. Het EZLN als gewapende bewegingen, krijgt een positiever gezicht.10 Het EZLN is geen klassieke guerrilla en zeker geen terroristische groepering.11 Het wapengebruik is geen afkeurenswaardig doel maar wordt goedgepraat en geïdealiseerd met het argument te zijn afgedwongen door externe omstandigheden. Het doel heiligt de middelen. Comandante David stelde met betrekking tot het wapengebruik:

'[...] nosotros usamos las armas por defender nuestro derecho por defender nuestra dignidad. Tomamos las armas para luchar, para alcanzar una verdadera democracia, para alcanzar la libertad y justicia pero para todos.'12

Groepen die voor een dergelijk nobel doel strijden (democratie, gerechtigheid en vrijheid), kan moeilijk iets verweten worden. Voor veel solidariteitsgroepen in de Eerste Wereld zijn zij de armen van de Derde Wereld, de gediscrimineerden, die uiteindelijk in opstand komen voor hun waardigheid.13 Ook de bezoeken van beroemdheden aan de Zapatistas stralen deze boodschap heel duidelijk uit en lijken het wapengebruik en het bloedvergieten die gepaard zijn gegaan met de opstand, te zijn vergeten.

Een laatste effect van de bezoeken is het ontstaan van een zekere mate van veiligheid, vooral in de indiaanse dorpen in Chiapas. Deze veiligheid wordt afgedwongen middels de constante focus van de media op Chiapas, waardoor de militairen zich beperkt zien tot louter aanwezig zijn. De hierdoor ontstane 'humane omstandigheden'14 dragen op hun beurt bij tot de handhaving van de wapenstilstand en daarmee het continueren van de bestaande 'vrede'.15 Ook Subcomandante Marcos benadrukte dit veiligheidseffect van de bezoeken van beroemdheden:

'Si hemos invitado a personalidades, como Oliver Stone, Edward James Olmos y ahora R(gis Debray, es para ayudar a las comunidades. Sabemos que la presencia de estos visitantes reduce la presión militar del gobierno y esto permite que los campesinos salgan a sembrar.'16

De constante aandacht voor de situatie in Chiapas, belemmert Mexicaanse regeringsfunctionarissen in hun pogingen het Zapatisme te isoleren en te negeren.17 Zij zijn niet meer vrij in hun doen en laten omdat hun gedrag continu wordt besproken en bekritiseerd in de media. De geringste misstap riskeert een ontwrichting van de situatie.

In het algemeen kan gesteld worden dat de stroom van mensen naar Chiapas een flinke aanslag op het aanzien van de Mexicaanse regering is. Gustavo van CONPAZ heeft het in dit licht over politieke aanslagen (golpes políticos) op de regering.18 De Zapatistas nodigen internationale beroemdheden uit om naar hun belangrijkste vesting te komen in La Realidad. De beroemdheden met hun aantrekkingskracht op de media, garanderen mondiale diffusie van de situatie in Chiapas, mobilisering van internationale solidariteit, legitimeren de gewapende strijd van het EZLN en zorgen voor een reductie van militaire activiteiten. De regering kan het zich niet veroorloven zich tijdens de bezoeken te misdragen.


6.2 Internationale bijeenkomsten in Aguascalientes

Tijdens de Convención Nacional Democrática (CND), een bijeenkomst georganiseerd door de Zapatistas in augustus 1994, construeerde het EZLN de eerste Aguascalientes in Guadalupe Tepeyac aan de rand van de Selva Lacandona. Bij de inauguratie werd sterk benadrukt dat het niet een plek was van de Zapatistas, maar dat het hun geschenk was aan de burgerbevolking. De verwezenlijking werd gestimuleerd door de behoefte om het contact met de burgerbevolking te versterken en zo een bredere sociale steun voor de strijd te krijgen. Dit was met name wenselijk omdat de vredesdialoog inmiddels gestart was. Middels het in het leven roepen van dergelijke sociale en culturele ontmoetingsplaatsen, werd gepoogd dit te realiseren.

Het EZLN grijpt met de stichting van Aguascalientes terug naar de symboliek van de Mexicaanse revolutie (1910-1917). De revolutie heeft een bepalende rol gespeeld in de politieke, sociale en zelfs economische ontwikkeling van Mexico in de twintigste eeuw. In de stad Aguascalientes werden tijdens een conventie in 1915 de voorstellen inzake landhervormingen zoals deze waren geformuleerd door Emiliano Zapata in het Plan de Ayala in 1911, opgenomen in de nieuwe Mexicaanse grondwet.19 De stichting van Aguascalientes door het EZLN, maakt aldus gebruik van de kracht van dit revolutionaire symbool. Zij poogt op die manier de indiaanse identiteit en de politieke doelen aan te scherpen en 'de revolutie' bij de P.R.I. (Partido Revolucionario Institucional) en het heersende regime vandaan te halen.

De Aguascalientes zoals deze op initiatief van het EZLN worden gesticht, zijn plekken waar de burgerbevolking kan samenkomen om politieke en culturele onderwerpen te bediscussiëren. Tevens is het bedoeld als een plek waar de verschillende actoren van de samenleving en het EZLN kunnen samenkomen om onderlinge samenwerking te coördineren. Meestal bestaat een Aguascalientes uit een centraal plein, de atrio, met daar omheen een uit hout vervaardigd hoog podium en grote tribunes die soms plaats bieden aan duizenden mensen. Daarnaast is er een aantal voorzieningen aawezig waaronder een ontvangstzaal, een bibliotheek, een keuken met een eenvoudig restaurantje, toiletten en slaapmogelijkheden (meestal tenten). Deze voorzieningen maken het verblijf in de jungle tijdens grote evenementen zoals de CND of de Encuentro Intergaláctico, aangenamer. Echter, op 15 februari 1995 rukte het regeringsleger op om de leiding van het EZLN op te pakken. Zij betrad de Aguascalientes in Guadalupe Tepeyac en vernietigde deze. Het vluchtende EZLN trok dieper de jungle in en vestigde zich vijftien kilometer verderop, in de omgeving van het dorpje La Realidad. Gedurende de maanden oktober en november 1995 riep het EZLN de burgerbevolking op andere Aguascalientes te formeren als symbool van verzet en solidariteit. In december 1995 waren vier Aguascalientes gereed: één in La Realidad (gemeente Las Margaritas), één in La Garrucha (gemeente Ocosingo), één in Morelia (gemeente Altamirano), en één in Oventic (gemeente Larrainzar). Later ontstond er ook een Auguascalientes in Roberto Barrios (gemeente Palenque).

Hierboven werd al even gezegd dat deze Aguascalientes symbolen van resistentie zijn. De formatie van nieuwe Aguascalientes is duidelijk het gevolg van de vernietiging van de eerste in Guadalupe Tepeyac en moet vooral gezien worden als een symbolische reactie óp die vernietiging.20 Het zijn 'gestiones de la simpatía que hay al respecto a los diferentes partes, nacional e internacional.'21 De vernietiging van de eerste Aguascalientes in Guadalupe Tepeyac heeft zeer averechts gewerkt voor de regering. Niet alleen zijn er nu veel meer Aguascalientes, ook heeft het vertrouwen in de regering een flinke deuk opgelopen.

Op één januari 1996 werd door de Zapatistas in de Cuarta declaración de la Selva Lacandona nogmaals gewezen op het belang van de stichting van Auguascalientes.22 De stichting hiervan werd gezien als één van de drie initiatieven van het EZLN als reactie op de uitkomst van de Consulta Nacional of Consulta por la Paz y la Democracia. Naast het verwezenlijken van Aguascalientes werd ook gewezen op het belang van het samenstellen van Comités Civiles de Diálogo, en het organiseren van de Encuentro Intercontinental por la Humanidad y contra el Neoliberalismo. Overigens zag het EZLN de formatie van Aguascalientes vooral als een nationale aangelegenheid. Dit voorkwam echter niet dat ook in andere deelstaten en zelfs in het buitenland Aguascalientes werden geformeerd. Zo ontstond er bijvoorbeeld één in Tijuana (Baja California, Mexico). Deze werd in januari 1996 geïnaugureerd door de 'gobernador rebelde' Amado Avendaño. Daarnaast ontstonden er Auguascalientes in Barcelona (Spanje) en in Rome (Italië).23 Gezien de sterke internationale solidariteit met de Zapatistas in bijvoorbeeld Australië en Japan, is het niet onwaarschijnlijk dat er ook daar Aguascalientes zullen ontstaan. De buitenlandse Aguascalientes benadrukken de internationale solidariteit en sympathie die voor de strijd van de Zapatistas bestaat en de mate waarin de strijd van de Zapatistas tot de verbeelding van vele niet-Mexicanen spreekt.

Het stichten van Aguascalientes was een genialiteit van het EZLN.24 Geniaal omdat ze op deze manier (maar niet alléén op deze manier) de door de regering gecontroleerde gemanipuleerde media kon ontwijken.25 De manipulatieve praktijken van de Mexicaanse regering bemoeilijken de totstandkoming van vrije en onafhankelijke nieuwsgaring. Het EZLN zag in hoe belangrijk de komst van simpathisanten naar Chiapas was, om via hen op een directe wijze de idealen van de strijd en informatie over de situatie in Chiapas te kunnen verspreiden. Omdat de regering de Zapatistas niet kan verbieden Aguascalientes te stichten en internationale evenementen te organiseren, spelen de Aguascalientes een belangrijke rol in het distribueren van informatie. Via de participatie van vele buitenlandse simpathisanten, bijvoorbeeld tijdens de Encuentro Intergaláctico waar zo'n 2000 mensen op afkwamen, wordt de informatie over de lokale situatie in Chiapas verspreid. Velen komen naar Chiapas, praten met andere simpathisanten, keren terug naar hun land van herkomst en doen daar vervolgens verslag van hun ervaringen. De Aguascalientes zijn dus het middel om van over de hele wereld mensen aan te trekken waarna via hen de idealen van de strijd verspreid worden.

Dat de revolutionaire symboliek, en de oorzaak en doelstellingen van de Zapatistas over de hele wereld herkend worden, ontkracht het door de regering benadrukte regionalisme van de problematiek. De massale opkomst bij internationale evenementen in de Aguascalientes, geeft aan dat de oorzaken van de opstand niet slechts kenmerkend zijn voor de regionale situatie in Chiapas. Hoewel het EZLN zich tijdens de eerste weken van de opstand ten doel stelde de heersende politieke structuur omver te werpen, kwam langzamerhand steeds meer nadruk te liggen op het bevechten van het op mondiaal niveau dominante 'neo-liberalisme'. Volgens de Zapatistas zijn de oorzaken van de opstand niet alleen in Chiapas, maar ook in vele andere delen van de wereld aanwezig. De samenkomst van 2000 mensen tijdens de Encuentro Intergaláctico por la humanidad y contra el neo-liberalismo kan hiervoor als bewijs dienen. Ook Régis Debray stelde tijdens zijn bezoek aan de Zapatistas dat de oorzaken van de strijd inderdaad gezien moeten worden in een internationaal perspectief. De oorzaak van dergelijke problematiek is volgens hem het 'misbruik van het wilde kapitalisme'. De kracht van de Aguascalientes zit dan ook in de manier waarop zij de aandacht vraagt voor de invloed van mondiale processen op regionale problematiek:

'...be able to look both particularly at an area [Chiapas, AP] and see the conditions that have arisen to this struggle [of the Zapatistas, AP] and also be able to transplant that in terms of neo-liberalism.'26

Ook het feit dat de Aguascalientes op diverse plekken in de wereld zijn ontstaan, geeft aan dat het niet gaat om een regionaal probleem dat regionale oplossingen vereist; maar dat de oorzaken liggen in het mondiaal opererende neo-liberalisme

De Aguascalientes en de bijeenkomsten die daar worden georganiseerd trekt mensen aan uit de hele wereld. Opvallend is de manier waarop door het EZLN mensen worden uitgenodigd. Zij nodigt middels de CONAI en CONPAZ tientallen solidaire organisaties uit. Via deze organisaties wordt via een piramide-systeem aan diverse organisaties een fax of email gestuurd welke op hun beurt duizenden mensen uitnodigen. Daarnaast ontvangen de CONAI en CONPAZ een lijst met speciale genodigden. Ook deze personen worden middels fax en email uitgenodigd. Tijdens de bijeenkomsten worden duizenden via het internet op de hoogte gehouden van de inhoudelijke discussies. De bijeenkomsten worden aldus enerzijds gerealiseerd en gestimuleerd middels het Internet, en anderzijds beïnvloeden zij het gedrag (zij komen naar Chiapas) en denkbeelden (zij incorporeren de doelstellingen) van duizenden anderen.


6.3 De vredesdialoog als distributiemechanisme.

Gezien het moeizame verloop van de vredesdialoog is het niet duidelijk welk belang beide partijen aan de dialoog hechten. In hoeverre neemt de regering de dialoog serieus? Willen ze werkelijk akkoorden bereiken, of gebruiken zij de dialoog om een democratisch en welwillend imago hoog te houden. Aan de andere kant kun je je ook afvragen in hoeverre de Zapatistas de dialoog nog serieus (kunnen) nemen, gezien hun frustraties en woede jegens de houding van de regering. Verwachten zij werkelijk dat de 'slechte regering', zoals zij de Mexicaanse regering toch plachten te noemen, werkelijk tegemoet wil komen aan de eisen van het EZLN? Of gaan zij uit van de onwelwillendheid van de regering en gebruiken zij de dialoog om de aandacht te krijgen en vervolgens de idealen van de strijd te kunnen verspreiden?

Amado Avendaño beschreef de dialoog als een theater en een mecanismo de cansancio (uitputtingsslag).27 Beide partijen proberen elkaar uit te putten middels de intensieve vredesdialoog. De Zapatistas wachten af totdat de intern verdeelde regering zichzelf zal vernietigen op welk moment ze hun hoofddoel bereikt zullen hebben. De regering probeert de Zapatistas uit te putten door een afwachtende en passieve houding aan te nemen gedurende de vredesdialoog. De uitkomst van deze uitputtingsslag staat volgens Amado Avendaño al vast. Aangezien de Zapatistas nooit zullen vermoeien door hun manier van organisatie, kunnen zij wanneer dat nodig zou zijn, meer dan driehonderd jaar wachten.28

De dialoog is als olie op het vuur. Avendaño wees in dit licht naar de buitengewone capaciteit van Marcos om de media te gebruiken voor zijn eigen doelen.

'A traves del diálogo, [Marcos, AP] está difundiendo todos los dias, la lucha Zapatista, los ideales de los Zapatistas, que queremos democracia, que queremos justicia, que queremos libertad.'29

De dialoog functioneert als distributiemechanisme voor de doelstellingen van de Zapatistas. De media spelen hierbij een cruciale rol. Al sinds het begin van de dialoog zijn de Zapatistas verzekerd van permanente aandacht. Elke nieuwe fase krijgt ruime aandacht in alle media. Door de participatie van belangrijke intellectuelen, politici, schrijvers, en andere gezaghebbende personen uit heel Mexico, krijgt de dialoog een serieuzer aanzien. Ook hier geldt dat hun participatie in de dialoog net als in de bijeenkomsten in de Aguascalientes, een voorbeeld is voor vele Mexicanen. De continue stroom van simpathisanten naar de dialoog van Chiapas, zorgt voor groei van het verzet in heel Mexico. Natuurlijk is ook de participatie van diverse internationale organisaties waaronder het Rode Kruis, een teken van internationale herkenning en erkenning van de strijd.

De manier waarop de vredesdialoog in Chiapas wordt gevoerd kan geïnterpreteerd worden als een theater en uitputtingsmechanisme. Natuurlijk is de dialoog meer dan symbolisch gedrag. Hoewel de symbolische en morele waarde van de dialoog en zijn uitstraling naar de bevolking, belangrijke eigenschappen zijn, moet niet over het hoofd worden gezien dat de ondertekening van de akkoorden een legendarisch gebeurtenis was in Mexico. De deelakkoorden van februari 1996, hoewel misschien (nog) niet geïmplementeerd, zijn ondertekend door beide partijen. Tot het moment waarop de akkoorden zijn verwezenlijkt, lijkt de belangrijkste functie van de dialoog inderdaad het aanhouden van het vuur van de strijd. De vredesdialoog is wat dat betreft niets anders dan een confrontatie op een ander niveau.30


6.4 Internationale distributie en de rol van het Internet

De hierboven beschreven bezoeken van beroemdheden, stichting van en de aanwezigheid van internationale gezelschappen tijdens bijeenkomsten in Aguascalientes, en de manier waarop de vredesdialoog functioneert, hebben alle te maken met de manier waarop onder andere via het Internet de doelstellingen van de strijd van het EZLN en de informatie over de lokale situatie in Chiapas, verspreid zijn. Door de verspreiding werden de doelstellingen door velen herkend en erkend. De lokale opstand en de daaruit voortvloeiende vredesdialoog heeft geresulteerd in de vorming van een wereldwijd solidariteitsnetwerk. Mede daarom zei comandante Tacho dat er miljoenen Zapatistas zijn en de strijd nooit zullen opgeven.31 De manier waarop het Internet functioneert in de strijd van het EZLN, benadrukt het feit dat in deze strijd veel meer met woorden dan met wapens wordt gevochten. Er wordt gepraat, gediscussieerd, gevloekt, en verweten. Dit is, zoals we zagen, een centraal kenmerk van een netwar. Hierin gaat het om het hebben van kennis en argumenten waardoor fysieke schendingen en verlies van mensenlevens tot een minimum kunnen worden teruggebracht. De lokale strijd van het EZLN heeft zich op opvallende wijze weten te globaliseren.

De doelstellingen van de strijd hebben in Mexico ook het nodige effect gehad. De opstand zelf was al een directe ondermijning van de manier waarop de voormalige president Salinas de Mexicaanse realiteit naar het buitenland toe vorm gaf. Mexico was volgens hem een stabiel land en daarmee veilig voor buitenlandse investeringen. Van dat beeld bleef op 1 januari 1994 niet veel over. In Chiapas werd door het EZLN een nieuwe impuls gegeven aan de indiaanse identiteit. De Zapatistas legden sterke nadruk op het bestaan van deze groep en eisten voor hen dezelfde rechten als elke andere Mexicaan. Sinds de opstand zijn vele indianen meer waarde gaan hechten aan hun indiaanse identiteit en voelen zich sinds tijden weer gerespecteerd. Bovendien wordt er weer naar hun geluisterd. Echter, niet alleen onder de indianen, maar ook onder vele politici en academici veranderde het denken over de indianen. De participatie van intellectuelen tijdens de vredesdialoog en in bijeenkomsten in de Aguascalientes, getuigt hiervan. De opstand heeft de werkelijkheidsperceptie van velen voorgoed veranderd. De profetie van subcomandante Marcos komt uit: '... el mundo no será el mundo, sino algo mejor.'.

Men kan zich afvragen of het EZLN zonder het bestaan van het Internet net zo bekend zou zijn geweest. Zouden televisie en radio voldoende macht bezitten de boodschap van het EZLN te verspreiden over de wereld? Dit lijkt onwaarschijnlijk. Het zijn enkele unieke eigenschappen van het Internet die dergelijke popularisering hebben kunnen bewerkstelligen. Te denken valt aan praktische voordelen zoals snelheid en bereik. Het internet biedt informatie a la minute over de situatie. Bovendien is die informatie afkomstig van een zeer groot aantal mensen waardoor vertekening van de berichtgeving wordt gereduceerd. De regeringsgezinde Mexicaanse berichtgeving in de media presenteerde het conflict volledig anders aan de buitenwereld. Het is waarschijnlijker dat het EZLN volledig uitgeschakeld zou zijn door het Mexicaanse leger. Juist de internationale aandacht voor de opstand voorkwam een totale vernietiging. Al snel na de opstand werden enkele sites gewijd aan het EZLN. Hierdoor werd een ruimte geschapen voor discussies over de doelstellingen van de strijd en lokale gebeurtenissen in Chiapas. Het dialogische karakter van het Internet bood een vruchtbare voedingsbodem voor verdere groei van de groep van sympathisanten. Middels het Internet kon een grote (internationale) groep van sympathisanten groeien, precies zoals het EZLN voor ogen had. De 'wind van onderen' nam het op tegen de 'wind van boven' en zal deze volgens Marcos uiteindelijk verslaan. Echter, het Internet alléén verklaart nog niet de enorme aandacht voor de opstand. Er bestond al enige tijd een basisinteresse in Mexico. De manier waarop voormalig president Salinas Mexico klaarstoomde voor NAFTA, de herdenking van de conquista van Amerika en 500 jaar inheemse onderdrukking, en de algehele popularisering van de 'inheemse mens' hebben alle bijgedragen aan de manier waarop de opstand in 1994 in beeld kwam en op welke wijze het conflict zich later heeft ontwikkeld.

De manier waarop de strijd van het EZLN is bijgestaan door het gebruik van het Internet, demonstreert het democratisch potentieel van dit nieuwe medium. Het biedt tegen geringe kosten de mogelijkheid in contact te treden met een groot aantal mensen waarmee desgewenst kan worden gediscussieerd. Er mag echter niet worden vergeten dat dergelijke ruimtes nog uitsluitend toegankelijk zijn voor een select deel van de bevolking, hetgeen de dreiging van een nieuwe tweedeling in de samenleving met zich meebrengt.

Het Internet is een medium waar zeer zorgvuldig mee moet worden omgegaan en over moet worden nagedacht. Het is niet een oplossing maar een middel. Het is een medium voor de uitwisseling van informatie en kennis. Een goed gebruik kan ondemocratische regimes dwarsbomen en mogelijkerwijs resulteren in omverwerping. Echter, tot op heden is dit ook de Zapatistas niet gelukt. Uiteindelijk zal het de mens zelf zijn en niet het medium dat veranderingen bewerkstelligt.


Noten:
1 Interview met Gustavo, 27 april 1996
2 'Jullie zijn niet de kleinsten, jullie zijn giganten en jullie strijd is een voorbeeld voor de wereld.'; La Jornada, 25 maart 1996
1 La Jornada, 15 april 1996
2 La Jornada, 15 april 1996
3 Mexico City Times, 13 april 1996
4 Interview met David Fernandez, 7 juni 1996
5 Interview met David Fernandez, 7 juni 1996
6 Vertaling: '... dankzij de aanwezigheid van mensen uit andere landen, is het gelukt om onze woorden als Zapatistas, onze strijd, een beetje verder te verspreiden.' Interview met comandante David, 21 april 1996
7 La Jornada, 25 maart 1996
8 La Jornada, 15 april 1996
9 La Jornada, 20 april 1996
10 Interview met David Fernandez, 7 juni 1996
11 Interview met David Fernandez, 7 juni 1996
12 Vertaling: '... wij gebruikten wapens om onze rechten en onze waardigheid te verdedigen. We pakten de wapens op om te strijden, om een waarlijke democratie te bereiken, om vrijheid en gerechtigheid voor ons allen te bereiken.' Interview met comandante David, 21 april 1996
13 Interview met Arturo Grunstein, 14 juni 1996
14 Interview met Jesús Acosta, 11 juni 1996
15 Interview met Blanca, 19 juni 1996
16 Vertaling: 'Als we persoonlijkheden zoals Oliver Stone, Edward James Olmos en nu Régis Debray hebben uitgenodigd, is dat om de dorpen te helpen. We weten dat de aanwezigheid van deze bezoekers de militaire druk van de regering vermindert en dat geeft de boeren de mogelijkheid te zaaien.' Marcos in La Jornada, 15 april 1996
17 Interview met David Fernandez, 21 juni 1996
18 Interview met David Fernandez, 21 juni 1996
19 Pansters, Wil, 'De lange adem van de revolutie'. In: Koonings, K. en Kruijt, D. (eds.), Democratie en Dictatuur in Latijns-Amerika, Amsterdam, Thela Publishers
20 Interview met David Fernandez, 7 juni 1996
21 Vertaling: 'sympathiebetuigingen naar de verschillende partijen, nationaal en internationaal.' Interview met Jesús Acosta, 10 juni 1996
22 Cuarta Declaración de la Selva Lacandona, CCRI-CG van het EZLN, 1 januari 1996
23 Interview met Jerry Fox, 10 juni 1996; Interview met Gustavo, 27 april 1996
24 Interview met David Fernandez, 7 juni 1996
25 Interview met Gustavo, 27 april 1996
26 Interview met Jerry Fox, 10 juni 1996
27 Interview met Amado Avendaño, 27 maart 1996
28 La Jornada, 27 maart 1996
29 Vertaling: 'Middels de dialoog verspreidt Marcos tijdens alle dagen, de strijd van de Zapatistas, de idealen van de Zapatistas, dat we democratie willen, dat we gerechtheid willen, dat we vrijheid willen.' Interview met Amado Avendaño, 27 maart 1996
30 Interview met Jesús Acosta, 11 juni 1996
31 Interview met comandante Tacho, 21 april 1996

6 previous Index next7

Home Subject Areas Samenleven Suggesties? Zoek